Inicjał w księgach średniowiecza

Medieval Letters:
Letter S from St. Gall,
7th or 8th century.
Two birds and a fish.

Inicjał: pierwsza litera tekstu lub jego partii (np.. rozdziału), wyróżniająca się wielkością, barwą, często ozdobiona, ujęta w pole (owal lub kwadrat) lub ujmująca ilustrację, ornament. Stosowany od V w., w rękopisach i inkunabułach wykonywany był ręcznie, od ok. 1470 odbijany razem z kolumną druku.

źródło: staff.amu.edu.pl

Medieval Letters: 

Letter S from St. Gall, 

7th or 8th century. 

Two birds and a fish

Inicjał – pierwsza litera rozpoczynająca zdanie, rozdział czy też całą księgę jest niewątpliwie najbardziej oryginalnym pomysłem średniowiecznego malarstwa książkowego. To na kartach rękopisów z prostej litery inicjał wykształcił rozmaite formy, rodzaje i typy, które świadczą o nieograniczonej wyobraźni iluminatorów. Od prostych inicjałów kaligraficznych wykonanych jednym kolorem, przez bujnie dekorowane inicjały filigranowe, rozbudowane inicjały romańskie, przez inicjały obrazkowe, z historią dziejącą się w ich wnętrzu aż po bogato zdobione inicjały końca średniowiecza – pomysłom na formę i kolor nie było końca. Poszczególne skryptoria wypracowały różne style inicjałów. Wśród nich wyraźną odrębność stylistyczną wykazują dekoracje włoskich rękopisów, zwłaszcza schyłku średniowiecza.  Fndacja Sztuki Kaligrafii Barbara Bodziony

Iluminatorstwo

Księga z Kells Folio 32v

(łac. illuminare – oświetlać, rozjaśniać; ozdabiać) – sztuka zdobienia manuskryptów (książki i inne dokumentów rękopiśmienne, inkunabuły). Pierwotnie oznaczało zdobienie pisanie i zdobienie księgi złotem.

Rodzaje zdobień:

- rubrykowanie – wyróżnianie w tekście za pomocą czerwonej farby,
- inicjały – wyróżnienie (większym rozmiarem lub dekoracją) pierwszej litery fragmentu tekstu,
- miniatury – wykonywana ręcznie ilustracja w tekście,
- dekorację marginalną – dekoracja marginesów tekstu za pomocą floratury, bordiury, drolerii.
- barwienie pergaminu np. purpurą.

Folio 32v shows Christ enthroned from the Book of Kells [online] (Irish: Leabhar Cheanannais), Trinity College Library, Dublin | Book of Kells is an illuminated manuscript Gospel book in Latin, containing the four Gospels of the New Testament together with various prefatory texts and tables. It was created by Celtic monks c. 800.


Iluminatorstwo manuskryptów iryjskich (zazwyczaj ewangeliarzy) jest linearne. Na pergaminowych kartach ksiąg dominują motywy abstrakcyjne, skomponowane ze spiral i plecionek, połączone z orientalnie stylizowanymi motywami zoomorficznymi. Abstrakcyjne plecionki przekształcają się w głowy potworów i ludzi, łapy realnych i fantastycznych zwierząt, ogony ptaków. Manuskrypty są wielobarwne i dynamiczne (wrażenie ruchu).